Er is sinds kort meer wetenschappelijk bewijs dat hyperbare zuurstoftherapie aanhoudende pijnklachten kan verminderen die het gevolg zijn van borstkankerbehandelingen. Wat houdt deze therapie in?
Annemarie van Royen (58) kreeg in 2019 borstkanker. Ze onderging een borstsparende operatie én kreeg diverse bestralingen. Daarna bleef ze last houden van pijn aan de zijkant van haar borst. Ook hield ze vocht vast op die plek. ‘Het huishouden doen, dingen tillen, maar ook ’s avonds op mijn zij liggen, ging moeizaam. Ik gebruikte pijnstilling, bezocht een oedeemtherapeut om van het vocht af te komen, maar het haalde helaas niks uit. In 2021 deed ik mee aan een onderzoek naar de vermindering van aanhoudende pijnklachten in het borstgebied door hyperbare zuurstoftherapie. Zes weken lang zat ik vijf dagen in de week, twee uur per dag, in een kamer op druk met een zuurstofmasker op. Een hele onderneming, maar ik wilde álles aanpakken om van die pijn af te zijn.’
Meer zuurstof
‘De hyperbare zuurstofkamer kun je vergelijken met een duikboot die tot 14 meter diep de oceaan in gaat’, legt Wilma Monincx uit. Zij is een van de artsen bij Eurocept Clinics, een kliniek die de zuurstoftherapie aanbiedt. ‘Voorafgaand aan de behandeling leer je bijvoorbeeld hoe je je oren goed klaart. Terwijl de omgevingsdruk in de cabine wordt verhoogd, krijg je via een masker 100% zuurstof toegediend. Hierdoor kun je ongeveer twaalf keer zoveel zuurstof in het bloed opnemen als normaal. Zuurstof is nodig voor allerlei processen in je lichaam. Door de bestraling zijn er bij borstkankerpatiënten gezonde cellen beschadigd. De haarvaatjes zijn bijvoorbeeld vaak kapotgegaan, waardoor er minder bloed met voedingsstoffen en zuurstof bij het weefsel komt en afvalstoffen niet meer goed afgevoerd worden. Dat veroorzaakt de steeds slechtere conditie van het weefsel. Uiteindelijk kan dit leiden tot pijnklachten, oedeem of stug weefsel’, legt Wilma uit. Doordat er meer zuurstof in het bloed komt, kunnen er nieuwe haarvaatjes worden aangemaakt, verbetert de functie van witte bloed- en stamcellen, kan het littekenweefsel soepeler worden, kunnen wonden beter genezen en pijn en oedeem verminderen.
Veelbelovend
Ook Annemarie merkte na verloop van tijd verbetering van haar klachten: ‘Het oedeem in mijn borst werd minder en de pijn in het borstgebied verdween bijna helemaal. Een verademing.’ Ze gaat sindsdien vrijwel pijnloos door het leven en dat is veelbelovend.
Onderzoeker Dieuwke Mink van der Molen deed samen met prof. dr. Lenny Verkooijen vanuit het UMC Utrecht onderzoek naar de effecten van hyperbare zuurstoftherapie bij borstkankerpatiënten (de HONEY-studie). Het onderzoek is onderdeel van een grotere studie om de gevolgen van borstkanker in kaart te brengen en om nieuwe behandelingen voor (die gevolgen van) borstkanker te onderzoeken. Deelnemers aan deze studie waren vrouwen die meer dan een jaar na de bestraling voor borstkanker nog steeds aanhoudende pijnklachten in het borstgebied ervoeren in combinatie met fibrose (stugheid van het weefsel) en/of oedeem.
Meer onderzoek nodig
Drie maanden na de hyperbare zuurstofbehandeling gaf de meerderheid van de deelnemers aan dat zij een vermindering van pijnklachten in het borstgebied ervoeren. Ook voelde het borstgebied minder stug aan bij een meerderheid van de deelnemers. Mink van der Molen: ‘Op korte termijn lijkt hyperbare zuurstoftherapie effectief bij vrouwen met aanhoudende pijnklachten in het borstgebied na bestraling. In de komende periode zullen wij verder onderzoek doen naar de langetermijneffecten van de hyperbare zuurstoftherapie, waaronder kwaliteit van leven, pijnklachten, oedeem en fibrose. Uit het onderzoek blijkt ook dat de hyperbare zuurstoftherapie niet bij alle deelnemers tot een vermindering van de klachten heeft geleid. Aan de hand van deze studie kan nog niet goed worden voorspeld bij welke groep vrouwen een effect optreedt en hoe groot dat effect is.’
Intensief traject
Mink van der Molen: ’Opvallend was dat lang niet alle vrouwen die zijn benaderd, willen meedoen aan het onderzoek. Een groot deel van de vrouwen geeft aan dat ze de hyperbare zuurstoftherapie te (tijds)belastend en intensief vinden. In Nederland zijn negen centra waar hyperbare zuurstoftherapie wordt toegepast. Sommige deelnemers moeten tot een uur reizen om de behandeling te ondergaan. De hyperbare zuurstoftherapie is intensief, omdat de behandeling bestaat uit dertig tot veertig sessies van twee uur. In totaal duurt de behandeling zes tot acht weken. Veel van de patiënten hebben al een intensief behandeltraject achter de rug. Het is daarom belangrijk om goed af te wegen of de klachten die iemand ervaart in verhouding staan tot de investering in de hyperbare zuurstoftherapie.’
Dagelijkse herinnering
De pijnklachten die een deel van de vrouwen ervaart na de borstkankerbehandeling verschillen van aard. Vrouwen kunnen bijvoorbeeld last hebben van een zeurende of stekende pijn in het borstgebied, de ribben of de oksel. Ook zijn er vrouwen die aanraking van het borstgebied moeilijk kunnen verdragen. Anderen ervaren pijnklachten bij beweging of inspanning.
Mink van der Molen: ‘Een aantal vrouwen geeft aan dat ze door de aanhoudende pijnklachten in het borstgebied nog dagelijks worden herinnerd aan de borstkankerperiode. Door de afname van de pijnklachten na de hyperbare zuurstoftherapie vermindert ook deze associatie, wat voor een aantal deelnemers ook een waardevol effect is naast de pijnvermindering.’
Informeren
Manon van Wijk (47) doet er alles aan om fit te blijven na haar borstkankerdiagnose in 2021. ‘Ik ben inmiddels ruim een jaar schoon. Naast een borstamputatie kreeg ik zestien chemokuren, vijftien bestralingen en anti-hormoontherapie. Het gebied rondom mijn borsten verzorgde ik zo goed mogelijk met massages en ik smeerde dagelijks vitamine E-olie. Toch voelde ik op een gegeven moment een verdikking waarvoor ik huidtherapie kreeg. Bij toeval las ik in die periode een artikel over hyperbare zuurstoftherapie en ik vroeg mijn oncoloog ernaar. Zou het iets kunnen zijn voor mij? Ik was bang dat de verdikking bij mijn borst een oedeemplek zou worden. De oncoloog vond mijn klachten voldoende en verwees me door naar de zuurstoftherapie. Die dagelijkse behandelingen vond ik goed te doen. Ik kon er op de fiets naartoe, terwijl sommige collega-patiënten met taxi’s of het openbaar vervoer moesten komen. Dan wordt het al snel een stuk zwaarder. Het is bijzonder dat je elke dag met dezelfde mensen in een cabine zit. Gaandeweg bouw je een band op, omdat je elkaar zo lang ziet en allemaal een bepaald doel hebt. Mijn klachten zijn sinds de behandeling niet verergerd. Mijn huid voelt zelfs soepel. In die zin heeft het dus zijn werk gedaan.’
Niet bekend
Hyperbare zuurstoftherapie als mogelijke behandeling tegen bestralingspijn is nog lang niet bekend bij elke borstkankerpatiënt. Daarom reist arts Monincx regelmatig het land door om specialisten, studenten en patiëntenverenigingen te informeren. Volgens haar is het belangrijk dat borstkankerpatiënten weten dat deze therapie de kwaliteit van hun leven sterk kan verbeteren. ‘De zuurstoftherapie is verzekerde zorg. Je hebt alleen een verwijzing nodig van je oncoloog. Die krijg je bij (late) bestralingspijn. En soms verwijzen oncologen preventief naar hyperbare zuurstoftherapie. Bijvoorbeeld om het weefsel rond de borst na een amputatie en bestraling in een betere conditie te krijgen voor een eventuele reconstructie. Ik hoor vrij vaak dat vrouwen denken dat de bestralingsklachten erbij horen. Dat ze ermee moeten leren leven. De meesten zijn allang blij dat het kankertraject achter de rug is en nemen genoegen met hoe hun leven nu is. Begrijpelijk. Maar ook jammer. Want je kunt echt terugkomen op bijna het niveau van voor de ziekte en de dingen doen die je voor de kankerdiagnose ook deed. Er is geen garantie, maar de kans er op, zou iedereen zichzelf moeten gunnen.’
Hyperbare zuurstoftherapie in het kort: lees de pagina op onze website hierover.
Hyperbare zuurstoftherapie vindt plaats in centra in Rotterdam, Waalwijk, Geldrop, Amersfoort, Hoogeveen, Goes, Rijswijk, Sneek en Amsterdam.